donderdag 23 november 2017

Dwalen in een holle stad


Schuiten – Peeters: De muren van Samaris. Casterman. 46 pagina’s

Zo doemt er aan het einde van de Oranje Nassaulaan nog steeds een kale vlakte op. Waar, zo doet het grote bord aan de rand van het terrein ons beloven, de Prinsenpoort ontwikkeld wordt. Het kantoor wat er stond werd een aantal jaren geleden gesloopt en de bewoner hiervan; ABN-AMRO verzekeringen, koos domicilie aan de andere kant van de A28. Een treffend voorbeeld van wat de laatste tijd maar al te vaak gebeurd; een bedrijf verlaat zijn oude vestigingsplaats om op een meer ‘representatieve’ locatie een flonkerende kolos van marmer en glas te laten verrijzen.

De IJsseltoren, een minder geslaagd voorbeeld van typische Amerikaanse ‘Down-Town ’architectuur. Voor het stadsbestuur een teken dat Zwolle zich ook opstuwt in de vaart der volkeren, voor omwonenden maar al te vaak een doorn in het oog. Nu door de recente economische crisis de ontwikkeling van de ‘Prinsenpoort ‘nog wel even op zich zal laten wachten, zitten de buurtbewoners opgescheept met een kale vlakte en een uitzicht op de ABN mastodont, met daarvoor de verhoogde snelweg en zijn dag en nacht voortrazend verkeer.



                                                                                                De IJsseltoren, bron: Wikipedia[1]

In de serie ‘De slag om Nederland’ die momenteel door de VPRO wordt uitgezonden zou de Prinsenpoort prima passen. Het programma probeert een antwoord te geven op de vraag of de burgers nog iets te zeggen hebben over de inrichting van Nederland. Uit de serie blijkt dat de mond van burgers die invloed proberen uit te oefenen op hun leefomgeving maar al te vaak gesnoerd wordt. Stadsbewoners en omwonenden zitten steeds vaker opgescheept met een stedelijke ruimte die niet voldoet aan hun wensen. En dat kan de mensen die deze ruimte inrichten en bebouwen weinig schelen. Zijn in het geval van de Prinsenpoort te snel beslissingen gemaakt? Wel is duidelijk dat het evenwicht van de omgeving verstoort is en oplossingen om dit evenwicht weer te herstellen zich vooralsnog niet aangediend hebben.
In hun stripreeks ‘De duistere steden’ onderzoeken François Schuiten en Benoit Peeters de invloed van architectuur en stedenbouw op de mensen die hier dagelijks mee te maken hebben; de stadsbewoners. Tot nu verschenen in deze serie veertien delen. Vaak speelt één concept of stroming een hoofdrol.


Zo komt in het eerste deel ‘De muren van Samaris” de hoofdpersoon Franz terecht in de stad Samaris. Hij heeft van het stadsbestuur van de stad Xhystos de opdracht gekregen om kijken of de geruchten over Samaris kloppen. In Samaris aangekomen komt hij er al snel achter dat niets is wat het lijkt. Alles blijkt in deze stad decor te zijn, de straten zijn façades, die worden verschoven door een geheimzinnige mechaniek. De stad vormt zich naar het beeld van haar bewoners. Franz ontvlucht de stad nadat hij erachter gekomen is dat een machine het beeld van de stad bepaald. Zelfs de kamer van het hotel waar hij overnacht, blijkt een onderdeel te zijn van het decor.

Voorpagina De muren van Samaris, bron: Wikipedia[2]

In een opengeslagen boek, dat Franz vindt in de machinekamer van de stad, leest hij

‘Ontstaan zoals de plant, groeit ook de stad als een plant. En voedt zich, van alle smetten vrij, met hen die zij zal weten te vangen. Samaris zal van alle tijden zijnen altijd blijven bestaan, gelijk het dagelijks weerkerende water. Ze maakt zich meester van het beeld van hen die zij vangt en maakt er beelden van. (...) Elke dag breidt zij haar wortels verder uit’[3] 

Ook het wapen van Samaris is een plant; de zonnedauw, een vleesetende plant die met een kleverige vloeistof insecten lokt en vervolgens verteert.
Na een lange tocht komt Franz aan bij zijn thuisstad Xhisthos, om er daar achter te komen dat niemand meer van zijn missie op de hoogte is. Wanneer hij uiteindelijk wordt toegelaten tot het stadsbestuur om verslag te doen van zijn ontdekking, ziet hij tot zijn ontzetting dat het wapen wat in de raadszaal hangt een afbeelding van de zonnedauw is. 

Meteen wordt in dit eerste deel van de reeks de toon gezet; als stadsbewoner blijf je een bordkartonnen figurant die langs dezelfde inwisselbare façades dwaalt als je niet doordringt tot de diepere lagen van de stad. In het geval van Samaris en Xhisthos is dit verbeeldt door het wapen dat de beiden steden voeren. Een vleesetende plant met tentakels die zicht tot in de kleinste steegjes uitstrekt. En een gemeentebestuur dat in naam van dit wapen handelt.
Het zijn de inwoners die een stad maken tot wat ze is. Wanneer de inrichters van de stedelijke ruimte hoogmoedig beslissingen nemen, zullen de bewoners net als Franz in de ‘Muren van Samaris’ niet meer thuis zijn hun eigen stad. Daarom dienen de stedelingen het ‘mechaniek’ wat hun stad aandrijft te kennen. Om te voorkomen dat ze gedoemd zijn voor altijd in een stad wonen die inwisselbaar is met welke andere stad dan ook. En uiteindelijk niemand meer kan zeggen waar hij woont.
Het tv programma ‘De slag om Nederland’ wil voorkomen dat het zover komt en heeft niet voor niets de enigszins populistische slogan; ‘De slag om Nederland geeft Nederland weer terug aan de Nederlanders’











Geen opmerkingen:

Een reactie posten